Jeotermal Elektriği için Tavan/Taban Fiyat Önerisi

Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği (JESDER) Başkanı Ufuk Şentürk, YEKDEM kapsamından çıkacak jeotermal santrallerin ürettiği elektriğe enerji borsasında taban ve tavan piyasa takas fiyatı uygulanmasını önerdi.

Jeotermal Elektrik Santrali Yatırımcıları Derneği (JESDER) Başkanı Ufuk Şentürk, Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) tarafından işletilen elektrik borsasında son 4 yılda Mart ayı ortalama piyasa takas fiyatlarının (PTF) düzenli şekilde gerilediğine dikkat çekti.

Mart 2023’te megavatsaat (MWh) başına 112,18 dolar olan PTF’nin her yıl biraz daha azalarak, Mart 2024’te 68,71 dolara, Mart 2025’te 59,11 dolara ve Mart 2026’da 36,81 dolara kadar düştüğüne dikkat çeken Şentürk “Burada küçük ve geçici bir dalgalanmadan değil, üretim gelirlerini ciddi biçimde etkileyebilecek bir gerilemeden söz ediyoruz. Oysa enflasyonist ortamlarda, giderlerin sürekli arttığı ekonomilerde gelirlerin de buna paralel olarak artması beklenir ki, yatırımlar için ihtiyaç duyulan uygun finansal ortam kalıcı olsun” dedi.

Spot elektrik fiyatlarındaki tabloya jeotermal elektrik santralleri açısından olumsuz bir sinyal verdiğini ifade eden Şentürk “Çünkü jeotermal santraller, rüzgâr ve güneşten farklı olarak günün her saatinde üretim yapabilen, sisteme süreklilik sağlayan tesislerdir. Ancak sistem açısından değerli olmak ile piyasa açısından yeterli gelir üretmek her zaman aynı anlama gelmiyor. PTF’nin gerilemesi, jeotermal santrallerin ürettikleri elektriği daha düşük fiyattan satmaları demektir. Bu da özellikle YEKDEM dışında kalan, finansman yükü devam eden ya da işletme giderleri yüksek santraller üzerinde gelir baskısını artırır” diye konuştu.

JES’LERDE İŞLETME MALİYETİ YÜKSEK

JES’lerdeki maliyetlerin yalnızca santralin günlük işletme giderleriyle sınırlı olmadığının altını çizen Ufuk Şentürk şunları söyledi:

“Kuyu bakımı, reenjeksiyon zorunluluğu, kimyasal kullanım, ekipman yenileme, saha yönetimi ve rezervuarın sürdürülebilir biçimde korunması gibi unsurlar, bu tesisleri baştan itibaren daha maliyetli bir yapıya taşır. Nitekim jeotermal santrallerde işletme maliyetlerinin toplam yatırım maliyeti içindeki payı (CAPEX) yaklaşık yüzde 6 düzeyindeyken, bu oran rüzgâr santrallerinde 2-3,5, güneş santrallerinde ise 1-1,5 dolayındadır. Bu fark da jeotermalin piyasa fiyatlarındaki düşüşe karşı neden daha hassas olduğunu açıkça gösterir.”

TEKNİK OLARAK ÇALIŞIR, TİCARİ OLARAK ÇÖKER

Dışarıdan bakıldığında spot piyasada fiyatların gerilemesi elektriğin ucuzlaması gibi görünse de santral tarafında bu durumun çok daha kırılgan bir ekonomik denge yarattığını anlatan JESDER Başkanı Ufuk Şentürk, “Santral çalışmayı sürdürür, sisteme enerji vermeye devam eder ancak aynı üretim seviyesi artık eski gelirleri sağlamaz. Yani teknik olarak çalışan bir tesis, ticari olarak aynı rahatlıkla ayakta kalamayabilir” ifadelerini kullandı.

JESDER Başkanı Ufuk Şentürk, JES’lerin kısa sürede devreye alınabilen yatırımlar olmadığının altını çizerken şunları söyledi: “Jeotermal projeleri arama riski içerirler, sondaj maliyetleri yüksektir ve yatırımcı açısından ciddi bir sermaye gerektirirler. Üstelik kaynak bulunsa bile iş bununla bitmez. Rezervuarın doğru yönetilmesi, çevresel yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve üretimin uzun vadede sürdürülebilir kılınması gerekir.”

SANTRALLERE VERİMLİLİK BASKISI

Piyasa fiyatının uzun süre düşük seyretmesinin, yatırımcının iştahını doğal olarak azaltacağını vurgulayan JESDER Başkanı Şentürk “Çünkü yatırımcı yalnızca bugünkü fiyatı değil, önümüzdeki yıllarda gelirlerin ne seviyede oluşacağını da görmek ister. Fiyatlar zayıfladığında yeni kuyu yatırımları, kapasite artışları ya da yeni santral kararları daha temkinli hale gelir. Öte yandan bu durum, mevcut santraller üzerinde de daha fazla verimlilik baskısı yaratır” dedi.

DENGELİ VE SAĞLAM ÇERÇEVE İSTEĞİ

Spot elektrik fiyatlarındaki gerilemenin yalnızca geçici bir fiyat hareketi olarak okunmaması gerektiğini kaydeden JESDER Başkanı Ufuk Şentürk şöyle devam etti:

“PTF’deki düşüş, gelirlerin daralmasına, yatırım kararlarının yavaşlamasına ve mevcut tesislerin ekonomik sürdürülebilirliğinin daha fazla baskı altına girmesine neden olacaktır. Sonuç olarak mesele yalnızca düşük piyasa fiyatları değil, jeotermalin sistem için taşıdığı gerçek değerin gelir yapısına yeterince yansımamasıdır. Bu nedenle ihtiyaç duyulan şey, fiyatları yapay biçimde yukarı çekmekten çok, yerli ve sürekli üretim yapan kaynakları zayıflatmayan, gelir çeşitliliğini, verimliliği ve yatırım iştahını güçlendiren daha dengeli ve sağlam bir çerçevenin kurulmasıdır. Aksi halde bugün avantaj gibi görünen düşük fiyatlar, yarın yatırım eksikliği ve arz güvenliği açısından daha kırılgan bir tabloya dönüşebilir.”

YEKDEM SONRASI TAVAN/TABAN FİYAT ÖNERİSİ

PTF’deki düşüşün beraberinde getirdiği sistem güvenliği riskine karşı, YEKDEM sonrası dönem için bir tavan/taban fiyat uygulaması getirilmesini öneren Ufuk Şentürk şöyle devam etti:

“Bu konunun Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşıyor. YEKDEM süresi dolmuş santraller için PTF’ye bağlı ancak gelirdeki aşırı oynaklığı sınırlayan bir azami/asgari uzlaştırma fiyat aralığının oluşturulması değerlendirilebilir. Böyle bir mekanizma, doğrudan bir destekten çok, santrallerin sürdürülebilir işletme koşullarını koruyacak dolaylı ve dengeli bir çerçeve sunabilir.”

GEÇİŞ DÖNEMİ İÇİN FİYAT İSTİKRARI

JESDER Başkanı Ufuk Şentürk, işletmecilerin kimyasal tedarik maliyetleri ile işletme giderlerinde yaşanan öngörülemez artışlar dikkate alınarak JES’lerde belirli bir geçiş dönemi boyunca gelir istikrarı sağlayacak koruyucu uygulamaların devreye alınmasının da sektör açısından önemli olduğunu söyledi. Şentürk “Böyle bir fiyat bandı, özellikle 2010-2020 döneminde devreye alınmış ve bugün destek süresi sona ermiş tesislerin faaliyetlerini sürdürebilmesine katkı sağlayacağı gibi, yeni yatırımlar için de daha öngörülebilir ve güven veren bir zemin oluşturabilir. Sonuç olarak, bu tür bir düzenleme hem mevcut santrallerin finansal olarak ayakta kalmasına destek olur hem de jeotermal sektöründe uzun vadeli yatırım ikliminin korunmasına katkı sağlar” dedi.

Kaynak : JESDER-Enerjigünlüğü